«Aı aralaspasań, aǵaıyn jat, jyl aralaspasań, jekjat jat» deıdi altyn besik – aýyldy qasıetti uǵymǵa balaǵan qazaǵym. Sondyqtan jyl qusyndaı saǵynyp, at basyn aýylǵa burý, ushqan uıańa soǵyp turý ár perzentke taýdaı paryz sanalady. Quba belde quldyrańdap, asyr salyp oınaǵan túlekterden kindik qany tamǵan jerden at quıryǵyn short úzip ketken kisini ómirde kóp kezdestire bermeıtinińiz sodan bolsa kerek... «Sen de kettiń, Men de kettim, Ol da ketti aýyldan. Osynymyz uıat boldy-aý, uıat boldy-aý, qaýymnan! Uıat boldy-aý, Uıat boldy-aý, Uıat boldy-aý, baýyrlar!..», dep Muqaǵalı aqyn jyrǵa qosqandaı, kúndelikti kúıbeń tirshilikten qol úzip, týǵan jerge aınadaı asyl beınelerdi ańsaı barǵanyńda sharshap-shaldyqqanyńdy tez-aq umyttyryp, erekshe bir ystyq sezim men áserli kúıge bóleıtin alapat energııanyń qudireti nede eken-aı?!
Sheteldiń baǵasy ýdaı kýrorttarynda tynyǵyp qaıtqandy sumdyq mártebe sanap, marqaıatyndar bar, al biraq týǵan jerdiń tamyljyǵan tabıǵı taza aýasy men em-domyna jetetin dúnıede ne bar deısiń táıiri! «Atyń barda jer tany jelip júrip, Asyń barda el tany berip júrip» demekshi, qazir baıaǵy zaman emes, árkimniń óz erki qaıda barsa da. Buryn syrttaı attaryn tek kartadan, oqýlyqtan estip-bilgen elderge ózimizdiń de tabanymyz tıgen sátte tap sondaı áserge bólengenimiz ras. Áriptesterim aıtpaqshy, táýelsizdiktiń, «Egemenniń» arqasynda. Bylaı qarasań, árıne, bireýge bul asqar taýdaı arman bolýy múmkin-aý, alaıda qazaǵymnyń ulan-ǵaıyr dalasyna, týǵan jerdiń qudiretine osylardyń birde-biri, tipti eshnárse teń kele qoımasy anyq. Soǵan qaramastan jylyna bir ret buıyratyn eńbek demalysymyzdy aıaq baspaǵan araldarda ótkizip, shetelderge emin-erkin jıi saıahattap shyǵatyn boldyq. Qara teńizdiń jaǵasynda kúnge qyzdyrynyp jatqan qandastarymyz taǵy kóp. Adamdar Túrkııaǵa baryp demalmasa ózderin demalǵandaı sezinbeıtin kúıge dýshar bola bastady. Áleýmettik jeliden el kezip júrgen qazaqqa jıi tap bolatynymyzdy bir jaǵynan, qazaqtyń jaǵdaıynyń túzele bastaýyna balasaq, ekinshi jaǵynan bótenniń bózi men jyltyraǵyna bulaı tym qyzyǵa berýdiń sońy nege aparyp soqtyraryn bilmeı eriksiz úreıge boı aldyrýǵa týra keledi...
О́tkende áleýmettik jeliden osyǵan oraı bir jazbany oqyp, oılanyp qalǵan jaıymyz bar. Álgi jeli qoldanýshynyń jazýy boıynsha, «Jol júrip bara jatqan qazaqtan: «Qaıda ketip bara jatyrsyz dep surasańyz, «Toıǵa» deıdi, al ózbekke osy suraqty qoısańyz kúledi, túsinbeıdi, bala-shaǵasyn asyramaqqa jumys izdep, tirlikpen sapar shegip bara jatqanyn aıtady deıdi. Bulardy aıtyp otyrǵan sebebimiz – aldymyz jaz ǵoı. Sodan da «Biz qashan týrısterdiń ózderi izdep kelip demalatyn elge aınalar ekenbiz?» degen saýal kókeıge kóldeneń keptele berdi. Alaıda «Týrızmdi qalaı damytamyz?» dep qara aspandy tóndire bergen taǵy da durys emes. Qazaqtyń kez kelgen aýyly týrızm oshaǵy bolýǵa laıyq-aq. Qymyz, shubat, aıran, t.s.s. alýan túrli ulttyq sýsynǵa baı qazaǵymnyń osy ýaqytqa deıin nege shylqyp baıyp ketpeı otyrǵanyna tańǵalasyń. Shymkentten Syrabatqa (Maqtaaral aýdany) jetkenshe jol-jónekeı qap-qap qurt pen shelek-shelek ulttyq sýsynǵa kóziń tússe, sanańdy san túrli oılar sabalaıdy. О́zimizdiń osynshama shalqar shalǵyndy jerimiz, shaǵalaly kólimiz, mynadaı taza ónimderimiz turǵanda jurt nege sonsha shetelge qaraı sabylady eken-aı degen oı sana sańylaýynan qyltııa beredi.
Týyp-ósken aýylyńmen qaýyshqan sát qandaı áserli. Meıirim shýaǵy netken ystyq! Eshbir eldiń teńiziniń qumy týǵan jerdiń topyraǵyndaı tabanyńdy qyzdyrmaıdy. Kórkeıip, gúldengen Syrabattyń ajary qarǵa aýnaǵan túlkideı qulpyryp, aspany shaıdaı ashylǵan. Tozyǵy jetip, topyraǵy shyqqan kóshelerine jańadan asfalt tóselgenine halqy dán rıza. Aýyl turǵyndary «kógildir otynǵa» qol jetkizgen. Ár úıdiń aýlasyna gaz kirip, úıdiń ishinde ystyq sýy men sýyq sýy syńǵyrlaǵan bul aýyldyń qaladan endi qaı jeri kem dedik súısinip. Áıelderge raqat. Baıaǵydaı qysta saýsaqtary kústenip, peshke kómir jaqpaıdy. Shań jutyp, kúl shyǵarmaıdy.
Bul bir jaǵynan aýyl áıelderiniń atqaratyn jumysyn jeńildetse, ekinshi jaǵynan aýyldyń keleshegine kúmán keltirip júrgenderdiń bosteki sózine qoıylǵan tosqaýyl edi. Búgingi jahandanýǵa bet burǵan zamanda tól qundylyqtarymyzdy, aýylymyzdy aman saqtap qalýdyń ózi, ata-babalarymyzdyń keıingi urpaqqa tapsyryp ketken dara da dana jolyna árqashan adal bolý – basty paryz emes pe? Sondyqtan aýyldy kórkeıtý onda týyp-óskenderdiń ǵana emes, barsha qazaqtyń ortaq janaıǵaıy bolsa qanekı deısiń. Bul jolda qanshama jarqyn ıdeıalardyń júzege asyrylyp kelgenin aıta ketken abzal. Aýyldy túletý maqsatynda jańadan qanshama mektep, meshit, balabaqsha, mádenıet oshaqtary boı kótergen edi... Aıtpaǵymyz, qazaq aýyldaryndaǵy burynǵynyń baılary, dáýletti azamattar óz qarjylaryna mektep saldyryp, daryndy jastardy oqytyp, rýhanı salaǵa qyrýar úles qossa, búginde sol dástúrdi jalǵastyrýǵa laıyqty jandar tabyla ma? Degen oı ıirimi kóńilimizdi kósiltip, tereńge tartyp áketti...
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
